دیار آذربایجان – داوود جاهدی : شاید بتوان گفت عمده مشکل توسعه نیافتگی مناطق آزاد و شهرک‌های سرمایه‌گذاری و مناطق ویژه اقتصادی ایران را وجود بروکراسی‌های اداری تحمیل شده از سرزمین اصلی، نبود زیرساخت‌های اساسی برای جلب نظر سرمایه گذاران، ناآشنا بودن مدیران در سطح کلان کشور با مزیت‌های این مناطق برای تحول در تولید ملی و صادرات، نبود روابط اقتصادی مناسب کشورمان با کشورهای همسایه، ضعف شدید سیستم بانکی و ICT، وابستگی به نفت و بی‌توجهی به ایجاد راه‌های جدید درآمدزایی و ده‌ها معضل دیگر نام برد.

تصمیم برای هزینه صحیح درآمد در گودال داغ و خطرناک بازی‌های سیاسی، کاری پر ریسک بود که منطقه آزاد ارس به مدت چهار سال در بحران‌های مختلف با آن دست و پنجه نرم کرده است. معضل اساسی عرصه مدیریت در کشور اجرای پروژه‌های عمرانی بزرگ با اهداف تبلیغاتی است.

درحالی که در دنیای مدرن دانش، علوم و فنون نوین در صدر برنامه‌ریزی‌های مدت دار قرار دارد، در ایران افزایش آمار یک دولت نسبت به دولت قبل و تغییر اساسی برنامه‌ها طبق سلایق مدیران جدید در راس امور قرار می‌گیرد. در کشوری که مشکلات متعدد برای سرمایه گذاری از جمله ضعف زیرساخت‌ها، ناهماهنگی مقررات، تعدد مراکز تصمیم‌گیر، اجرای ناصحیح قوانین و مقررات، اختلاف جناح‌های سیاسی کشور، روابط تنش‌زا در سیاست داخلی و خارجی، محدودیت‌های قانونی، رانت خواری، نوسانات ارز و در نقطه مقابل سیاست‌های دولت‌ها برای رفع موانع وجود دارد، اجرای طرح‌های زیربنایی ریسک بزرگی است.

 اول زیرساخت بعد کار

مناطق آزاد در ایران در محدوده ای کوچک و با هدف تجربه شیوه‌های نوین مدیریت و اجرا در حوزه‌های مختلف و بخصوص در عرصه اقتصاد و تجارت بین‌الملل برای الگوسازی در سراسر کشور ایجاد شدند. نیاز هر منطقه آزاد برای تحقق اهداف تعیین شده، آماده بودن و یا آماده کردن زیرساخت‌ها برای جذب سرمایه‌های سرگردان داخلی و خارجی است که متاسفانه کمتر در کشور مورد توجه قرار می‌گیرد.

با وجود مشکلات یاد شده و نیازهای اساسی برای توسعه سرمایه گذاری خارجی در کشور، تصمیم برای هزینه بخش عمده درآمد و بودجه یک سازمان اقتصادمحور به تامین زیرساخت‌های راه و انرژی که قابل مشاهده برای عموم نیست، ریسک پذیری و نگاه نافذ مدیریتی می طلبد که باید در مدیران سراسر کشور نهادینه شود.

منطقه آزاد تجاری و صنعتی ارس که همچنان بعنوان صنعتی ترین منطقه آزاد ایران مطرح است نمونه بارزی از ریسک مدیریتی با نگاه بلند مدت به نیازهای توسعه و جذب سرمایه گذاران خارجی است.

هزینه بیش از دو هزار و ۷۴۶ میلیارد ریالی سازمان منطقه آزاد ارس در بخش‌های عمرانی برای تامین نیازهای زیرساختی مختلف انرژی، خدمات عمومی، فرهنگی و اجتماعی‌، بهداشت و درمان، راه و ترابری، گردشگری و کشاورزی و‌… نمونه عینی ریسک مدیریتی در سازمانی است که همواره با غلبه نگاه‌های سیاسی بر نگاه‌های اقتصادی از سوی احزاب و نهادهای مختلف روبرو بوده است.

گزارش مرکز مشاوره‌ای مک کنزی طی سال‌های ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۲ حاکی از کاهش سرمایه‌گذاری کشورهای ثروتمند در زیرساخت و به دلیل ظهور بحران‌های اقتصادی است؛ این موضوع همچنان در کشورمان قابل مشاهده است. اما گزارش مدیریت طرح و برنامه ارس از عملکرد عمرانی این منطقه از نیمه دوم سال ۱۳۹۲ تا شش ماه اول امسال بیانگر اختصاص بیش از ۷۰ درصد بودجه سالانه این منطقه آزاد به تامین زیرساخت‌های عمرانی در بخش‌های مختلف است.

به عنوان مثال بیشترین میزان سرمایه‌گذاری با ۸۸۹ میلیارد ریال به بخش راه و ترابری اختصاص داشته و صنایع با حدود ۷۰۵ میلیارد ریال، عمران شهرها با حدود ۳۱۴ میلیارد ریال، ساختمان و تاسیسات مناطق با حدود ۱۹۱ میلیارد ریال، گردشگری با ۱۵۹ میلیارد ریال، برق با حدود ۸۵ میلیارد ریال، عمران و نوسازی روستاها با حدود ۸۰ میلیارد ریال بخش‌های عمده اختصاص بودجه سالانه ارس در چهار سال گذشته است.

کشورهای خواهان توسعه پایدار در دهه‌های گذشته برای بهره‌مندی از مزیت‌های تجارت آزاد، رونق اقتصاد و حضور در بازارهای بین‌المللی، مناطقی را با کمترین بروکراسی و مزیت‌های سرمایه‌گذاری ایجاد کرده و قوانین الگوسازی شده را در سراسر کشورشان جاری کردند. آنچه برای دستیابی به نقطه ایده‌آل مرسوم است تامین زیرساخت‌ها در گام نخست و جذب سرمایه‌گذار در گام بعدی است.

 از بروکراسی تا وابستگی نفتی

شاید بتوان عمده مشکل توسعه نیافتگی مناطق آزاد و شهرک‌های سرمایه‌گذاری و مناطق ویژه اقتصادی ایران را وجود بروکراسی‌های اداری تحمیل شده از سرزمین اصلی، نبود زیرساخت‌های اساسی برای جلب نظر سرمایه گذاران، ناآشنا بودن مدیران در سطح کلان کشور با مزیت‌های این مناطق برای تحول در تولید ملی و صادرات، نبود روابط اقتصادی مناسب کشورمان با کشورهای همسایه، ضعف شدید سیستم بانکی و ICT، وابستگی به نفت و بی توجهی به ایجاد راه‌های جدید درآمدزایی و ده‌ها معضل دیگر بیان کرد.

تامین ده ساله زیرساخت‌ها

درحالیکه بخش عمده بودجه کشور صرف هزینه‌های جاری می‌شود، بخش خصوصی در بهترین حالت ۲۵ درصد در اقتصاد کشور حضور دارد. با این حال منطقه آزاد ارس با اصلاح فرایندها و اتخاذ تصمیمی تاریخی برای تامین زیرساخت‌های ۱۰ سال آینده ارس ریسک بزرگی را متحمل شد که با مخالفت‌ها و مسموم سازی فضای جامعه توسط حامیان صرف بودجه برای پروژه‌های تبلیغاتی و صرفا افزایش ردیف رزومه کاری را به همراه داشت.

طی چهار سال گذشته با اجرای ۲۹ کیلومتر فیبر نوری ظرفیت ارائه اینترنت از ۱۰ مگابیت بر ثانیه به بیش از ۶۰ مگابیت بر ثانیه افزایش یافت و ظرفیت برق ارس نیز که قبل از سال ۱۳۹۴ برابر با ۱۲ مگاوات بود با تامین ۴۸ مگاوات و احداث پنج کلیدخانه به همراه تامین ۱۲۰ مگاوات در سایت صنایع سنگین در سال ۱۳۹۴، توان برق منطقه ۱۱ برابر شده است.

اما این پایان ماجرا نیست و تامین زیرساخت لازم برای احداث انواع نیروگاه با مجموع ظرفیت بیش از دو هزار مگاوات برق، طراحی و مطالعه بیش از ۸۱۲ متر خطوط فوق توزیع، طراحی و مطالعه پنج دستگاه پست فوق توزیع و ۱۹ کلیدخانه جدید اقدامات اخیر ارس برای تامین انرژی برق است.

تامین نیازهای اساسی سرمایه گذاران و راه اندازی کارخانه‌های بزرگ و کوچک تولیدی در راس کار گرفت و حوزه گاز نیز متحول شد. تا قبل از سال ۱۳۹۴‌حجم گاز موجود در ارس ۳۰ هزار متر مکعب بود. اما با اقدامات ارس از سال ۱۳۹۴ بیش از ۳۶کیلومتر خط انتقال گاز احداث شده است که با رشد سه برابری حجم گاز موجود به ۱۳۰ هزار متر مکعب افزایش یافته است. هم اکنون نیز پروژه تامین گاز سایت صنایع سنگین و ۴۰ هکتاری، واحدهای تجاری و خدماتی و مسکونی و همچنین ناحیه صنعتی خداآفرین در حال اجرا می‌باشد.

شبکه فاضلاب نیز یکی از نیازهای ارس بود. تا قبل از سال ۱۳۹۴ شبکه فاضلاب احداث شده برابر با ۱۷ کیلومتر بود که با اجرای ۵۳ کیلومتر شبکه فاضلاب جدید تا پایان امسال این میزان به چهار برابر افزایش می‌یابد.

راه دسترسی آسان و امن از نیازهای اساسی برای تحقق توسعه است. سالانه یک سوم بودجه حوزه عمرانی ارس به جاده مرند-جلفا اختصاص داده می شود. منطقه آزاد ارس خارج از وظایف سازمانی و برای تسریع در احداث این مسیر در ۳۰ کیلومتر از این جاده که با هدف اتصال به بزرگراه‌های کشور از ارس تا بندرعباس می باشد مشارکت دارد که تنها هشت و نیم کیلومتر از تعهدات ارس باقی مانده و در حال اجرا است.

احداث تصفیه خانه صنعتی با ظرفیت تصفیه شبانه روزی ۱۳ هزار متر مکعب و پیشرفت ۹۸ درصدی، رتبه اول استان در ضریب نفوذ تلفن ثابت و رتبه دوم استان در ضریب نفوذ تلفن همراه، تحول اساسی در واگذاری دیتا و تلفن ثابت با خرید و نصب سیستم جی پان و واگذاری به روز خط تلفن ثابت به صورت نامحدود، افزایش دو برابری نسبت به قبل از سال ۱۳۹۴ با واگذاری بیش از سه هزار و ۵۰۰ شماره خط تلفن ثابت تا پایان امسال، از دیگر اقدامات ارس در حوزه عمرانی و تامین زیرساخت‌ها می‌باشد.

آب حیاتی‌ترین ماده برای تولید است. تا قبل از سال ۱۳۹۴ مقدار آب خام صنعتی موجود در این منطقه ۲۰ لیتر در ثانیه بود که در سال یاد شده با حفر چاه و ساخت تصفیه خانه و مخزن ۲۵۰۰ متر مکعبی ۶۰ لیتر در ثانیه آب خام صنعتی به سایت گلخانه ارس تزریق شد.

آب خام صنعتی در سال ۱۳۹۳ برابر با ۲۰ لیتر بر ثانیه بود که در سال ۱۳۹۴ با افزایش ۱۲ و نیم درصدی به ۲۵۰ لیتر بر ثانیه افزایش یافت. در بخش آب شرب نیز با اجرای ۲۵ کیلومتر خط انتقال آب، برای اولین بار و بدون نیاز به شهرهای همجوار، آب شرب شهر جلفا به میزان ۴۰ لیتر در ثانیه تامین شد.

پدافند غیرعامل به معنای واقعی در ارس

با نگاه اجمالی به بخش‌هایی از عملکرد ارس در حوزه زیربنایی و عمرانی، می توان گفت این منطقه آزاد که با کشورهای ارمنستان، آذربایجان و جمهوری خودمختار نخجوان هم مرز بوده و به دلیل وجود کارخانه‌های بزرگ و کوچک تولیدی صنعتی ترین منطقه آزاد ایران محسوب می‌شود، توانسته به معنی واقعی پدافند غیر عامل را در منطقه‌ای استراتژیک و با جغرافیای خاص ایجاد کرده و زمینه تولید و صادرات انواع محصولات و کالاها را فراهم نماید.

در پایان باید گفت به نظر می رسد مدیران ارشد کشور می توانند با خشکاندن آفت انتصاب مدیران غیرمتخصص در مناصب حساس اقتصادی، فرهنگی و سیاسی، سیستم اداری کشور را از هدر رفت بودجه در برنامه‌های کوتاه مدت و جاری رهایی داده و آینده‌ای بهتر برای مناطق محروم رقم بزنند.

داود جاهدی

انتهای پیام/

این مطلب را به اشتراک بگذارید:
balatarin cloob Donbaler viwio Donbaleh Twitter Facebook Google Buzz Google Bookmarks Digg yahoo Technorati delicious